Losmaakbaar bouwen met oog op hergebruik

De bouwsector maakt een belangrijke ontwikkeling door. We staan voor een toekomst waarin primaire grondstoffen steeds schaarser worden. Dat vraagt om een andere manier van bouwen: met oog voor hergebruik, restwaarde en levensduur. De gebouwen van nu zijn de materialen van de toekomst. Een belangrijk onderdeel van die transitie? Losmaakbaar bouwen. Robin Berenschot, Manager Duurzaamheid bij Aan de Stegge Twello, vertelt waarom dit onderwerp nú belangrijk is – en hoe wij het in de praktijk brengen.

Wat is losmaakbaar bouwen?

Robin vertelt: “Simpel gezegd: losmaakbaar bouwen is een manier van bouwen waarbij onderdelen en materialen zo worden ontworpen én bevestigd dat ze later eenvoudig uit elkaar gehaald kunnen worden. Hiermee wordt de waarde van de materialen behouden en kunnen deze opnieuw worden ingezet. Deze materialen zijn de grondstoffen van de toekomst.”

Waarom zou je niet vooraf al de restwaarde van je gebouw berekenen op basis van de toegepaste materialen?
Robin Berenschot, Manager Duurzaamheid bij Aan de Stegge Twello

Niet zozeer andere materialen, wél andere details

Losmaakbaar bouwen draait niet om andere materialen, maar om de manier waarop bouwdelen met elkaar zijn verbonden en weer uit elkaar te halen zijn. Het vraagt om een andere manier van ontwerpen, waarbij vanaf het begin wordt nagedacht over eenvoudige, toegankelijke detaillering en het toepassen van droge verbindingen zoals schroeven, bouten of kliksystemen in plaats van lijm, lassen of betonstorten. Zo kun je een product zonder slopen uit elkaar halen.

Robin legt uit: “Je ziet dat we anders gaan nadenken over hoe onderdelen aan elkaar worden bevestigd. Losmaakbaar bouwen draait om slimme keuzes in het ontwerp: in verbindingen en de toegankelijkheid van deze verbindingen. Maar ook om het vastleggen van deze materialen in een materialenpaspoort, zodat ze aan het einde van de levensduur van een gebouw opnieuw kunnen worden ingezet.”

Praktijkvoorbeelden: Davo en BluePrint

Wij proberen het principe van losmaakbaar bouwen concreet toe te passen in onze projecten, waar mogelijk. Zo werd bij project DAVO in Deventer een demontabele staalconstructie toegepast – een soort ‘mecano-gebouw’. Ook bij BluePrint Automation in Woerden werd nagedacht over herbruikbaarheid. De volledige hoofddraagconstructie, inclusief vloeren en gevels, is hier demontabel.

“Hoewel losmaakbaar bouwen steeds vaker als ambitie wordt uitgesproken, blijft daadwerkelijke toepassing helaas nog vaak uit. Zolang losmaakbaarheid niet structureel wordt meegenomen in aanbestedingen, contractvorming en wetgeving, blijft het te vrijblijvend,” vertelt Robin.

Van afval naar restwaarde

Robin ziet echter kansen: “De sloper of ‘oogster’ wordt straks de leverancier. Demontabel bouwen is de toekomst — deze materialen zijn de grondstoffen van morgen. Daarom moeten we daar nu al over nadenken: hoe we deze materialen zó ontwerpen en vastleggen dat we ze later weer hoogwaardig kunnen terugbrengen in de keten.”

Die benadering vraagt om nauwe ketensamenwerking. Robin legt uit: “Producenten en leveranciers moeten vanaf het begin meedenken over terugname, hergebruik en remanufacturing. Alleen dan ontstaat een circulair systeem waarin materialen hun waarde behouden en kunnen producenten en leveranciers hun toekomstige grondstoffen veiligstellen.”

Zo ontstaat er restwaarde van de gebouwen. Robin streeft naar een wereld waarin gebouwen niet meer volledig worden afgeschreven, maar waarin hun restwaarde expliciet wordt erkend én benut. “Waarom zou je niet vooraf al de restwaarde van je gebouw berekenen op basis van de toegepaste materialen?” Binnen ons bedrijf zijn we met een aantal partners bezig om de restwaarde van onze gebouwen inzichtelijk te maken en onderbouwd te bepalen.

Samen naar circulair

Daarom maken wij binnen Aan de Stegge Twello gebruik van losmaakbaar bouwen. Robin: “We zijn bezig om onze standaarddetails ook in een losmaakbare variant te ontwerpen, zodat opdrachtgevers écht kunnen kiezen.” Daarnaast gaan wij met partners en leveranciers in gesprek over hoe we samen deze ketensamenwerking kunnen opzetten, en zijn we bezig met het bepalen van de restwaarde. Hoewel het nog niet altijd een harde eis is, voelt het voor Robin als een verantwoordelijkheid: “Als wij als bouwer niet vooruitdenken over onze materialen en demontabel bouwen, wie dan wel? Dit is de toekomst van duurzaam bouwen.”

In een volgende blog nemen we je graag verder mee in hoe we deze losmaakbare standaarddetails ontwikkelen — en wat dit straks concreet betekent voor onze ontwerpen en opdrachtgevers.